دابة الارض چیست؟

دابة الارض یعنی چه؟

واژه “دابة” از ریشه عربی “دَبَّ، یَدِبُّ” به معنای حرکت آرام و خزیدن گرفته شده است و در زبان عربی، به جنبندگان زمینی، به‌خصوص چهارپایان، اطلاق می‌شود. با این حال، این واژه مفهومی وسیع‌تر دارد و می‌تواند شامل انسان‌ها نیز شود؛ چنان‌که در آیه ۶ سوره هود آمده: “وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا” (هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست مگر اینکه روزی‌اش بر عهده خداست).

در قرآن، عبارت “دابة الارض” تنها یک بار به صورت خاص در آیه ۸۲ سوره نمل ذکر شده: “وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ” (و چون قضا بر ایشان واقع شود، حیوانی را از زمین برایشان بیرون آوریم که با ایشان سخن می‌گوید [و می‌گوید] که مردم به آیات ما یقین [و ایمان] نیاوردند). این آیه، دابة الارض را به عنوان موجودی توصیف می‌کند که از زمین خارج شده و با مردم سخن می‌گوید تا کفر و عدم ایمان آن‌ها را برملا کند. کاربرد دیگری از این عبارت در سوره سبأ (آیه ۱۴) به موریانه‌ای اشاره دارد که تخت سلیمان را سوراخ کرد، اما این مورد با دابة قیامت متفاوت است.

روایات شیعه و سنی

روایات اسلامی، چه شیعه و چه سنی، دابة الارض را بخشی از نشانه‌های قیامت می‌دانند و آن را با رویدادهایی مانند خروج دجال، یأجوج و مأجوج، نزول عیسی (ع) و طلوع خورشید از مغرب مرتبط می‌شمارند.

در روایات شیعه، برخی علما مانند ابوالفتوح رازی، دابة الارض را بر امام علی (ع) یا امام مهدی (عج) تطبیق داده‌اند. برای مثال، در روایتی از امام صادق (ع)، عمار یاسر به مردی که در ایمان شک داشت، حضرت علی (ع) را به عنوان دابة الارض نشان داد و گفت: “اگر می‌فهمیدی، می‌دیدی که اوست.” همچنین، در حدیثی از پیامبر (ص)، به علی (ع) خطاب شده: “برخیز ای جنبنده الهی” که او را دابة الارض معرفی می‌کند. با این حال، علمایی چون شیخ طوسی، شیخ طبرسی و علامه طباطبایی به این روایات اعتماد کامل نکرده و سکوت اختیار کرده‌اند، و آن را از اسرار الهی می‌دانند.

در روایات اهل سنت، دابة الارض اغلب به عنوان موجودی غیرعادی توصیف شده؛ برای نمونه، در داستان جساسه (به نقل از تمیم داری)، موجودی شبیه به انسان در جزیره‌ای ظاهر می‌شود و از رویدادهای آخرالزمان سخن می‌گوید، هرچند برخی مفسران سنی مانند آلوسی و سید قطب این روایات را غیرواقعی یا مردود می‌دانند. روایات سنی نیز بر ویژگی‌هایی مانند علامت‌گذاری بر پیشانی مؤمنان و کافران تأکید دارند.

ویژگی‌ها و توصیفات

قرآن تنها به سخن گفتن دابة الارض با مردم اشاره کرده و جزئیات ظاهری آن را بیان ننموده است، که این ابهام، آن را به یکی از متشابهات قرآن تبدیل کرده است. با این وجود، روایات توصیفات متنوعی ارائه می‌دهند:

شکل ظاهری: برخی روایات آن را موجودی غول‌پیکر با دم قوچ، پاهای شتر، سر گاومیش، یا حتی بچه شتر صالحی در کعبه توصیف کرده‌اند. در روایات دیگر، ماری عظیم در مسجدالحرام ذکر شده است.

ابزارها و توانایی‌ها: دابة الارض با عصای موسی (ع) (رمز قدرت و اعجاز) و خاتم سلیمان (ع) (رمز حکومت الهی) ظاهر می‌شود. با این عصا بر صورت کافران می‌زند و علامتی سیاه بر پیشانی‌شان می‌گذارد، در حالی که مؤمنان با علامت سفید مشخص می‌شوند.

عملکرد: او صفوف مؤمنان را از منافقان جدا می‌کند، با صدای بلند صیحه‌ای (فریاد) می‌زند که در سراسر جهان شنیده می‌شود، و فرصت توبه را برای کافران پایان می‌دهد. علامه طباطبایی تأکید دارد که این پدیده برای تحقیر منکران بعثت و اقرار آن‌ها به آیات الهی است.

زمان و محل خروج

زمان خروج دابة الارض، آستانه قیامت و پس از وقوع “قول” (فرمان الهی) است، که با ترک امر به معروف و نهی از منکر همزمان می‌شود. برخی روایات آن را قبل یا بعد از طلوع خورشید از مغرب، یا در شب/ظهر قرار می‌دهند. در روایات شیعه، ممکن است با رجعت (بازگشت امامان) مرتبط باشد، در حالی که در تفسیرهای سنی، بخشی از ده نشانه قیامت است.

محل خروج نیز متنوع است: یمن، حجاز، نجف، مدینه، مسجدالحرام، بین صفا و مروه، اجیاد، تهامه، یا حتی مسجد کوفه. برخی روایات از سه بار خروج در مکان‌های متفاوت سخن می‌گویند.

نظرات علما و تفسیرهای مختلف

علمای شیعه و سنی دیدگاه‌های گوناگونی دارند. برخی مانند ابوالفتوح رازی، آن را بر امام علی (ع) تطبیق می‌دهند، در حالی که علامه طباطبایی و سید قطب بر ابهام آیه تأکید کرده و روایات توصیفی را بی‌ارزش دینی می‌دانند. مفسران معاصر، دابة الارض را ممکن است موجودی غیرانسانی از دل زمین بدانند که برای اثبات حقانیت قرآن ظاهر می‌شود، و مشابهت آن با مفاهیم عهد جدید (مانند اژدهای آخرالزمانی) را رد می‌کنند، زیرا هدف قرآنی، تحقیر کافران است نه نابودی آن‌ها.
خاورشناسان نیز به جنبه رمزی آیه اشاره کرده‌اند، اما تفاوت‌های عمیق با متون مسیحی را برجسته می‌سازند.

نتیجه‌گیری

دابة الارض، به عنوان یکی از عجایب الهی، یادآوری است بر لزوم ایمان به آیات خداوند و آمادگی برای قیامت. قرآن با ابهام خود، بر جنبه اعجازی این پدیده تأکید دارد و روایات، هرچند متنوع، بر جداسازی حق از باطل متمرکزند. در نهایت، این موجود – چه انسانی فوق‌العاده مانند امام علی (ع) یا موجودی ناشناخته – نمادی از عدالت الهی در آخرالزمان است. مطالعه این موضوع، ما را به تأمل در زندگی و ایمان‌مان دعوت می‌کند.

اگر میخواهید بدانید قتل صبر چیست کلیک کنید.