گلبال چیست؟ + قوانین و نحوه بازی

رشته ورزشی گلبال چیست؟

گلبال (Goalball) یک ورزش تیمی هیجان‌انگیز و منحصربه‌فرد است که به طور خاص برای افراد نابینا و کم‌بینا طراحی شده است. این رشته ورزشی بر پایه حس شنوایی بازیکنان بنا شده و در آن، دو تیم سه‌نفره با پرتاب توپی مجهز به زنگوله به سمت دروازه حریف، رقابت می‌کنند. هدف اصلی، عبور دادن توپ از خط دروازه تیم مقابل است، در حالی که بازیکنان حریف با شنیدن صدای توپ، سعی در مهار آن دارند. گلبال نه تنها یک ورزش رقابتی است، بلکه به عنوان ابزاری برای توانبخشی و افزایش اعتماد به نفس افراد دارای معلولیت بینایی عمل می‌کند. این ورزش در بازی‌های پارالمپیک حضور دارد و طرفداران زیادی در سراسر جهان پیدا کرده است.

تاریخچه گلبال

گلبال در سال ۱۹۴۶ میلادی (۱۳۲۵ شمسی) توسط هانس لورنزن (از اتریش) و سپ رینگر (از آلمان) ابداع شد. این ورزش ابتدا برای کمک به توانبخشی سربازان نابینا یا کم‌بینای جنگ جهانی دوم طراحی گردید. ایده اصلی، استفاده از حس شنوایی برای ردیابی توپ و ایجاد یک فعالیت ورزشی برابر برای افراد دارای معلولیت بینایی بود. در دهه‌های بعد، گلبال محبوبیت یافت و در سال ۱۹۷۶ در بازی‌های پارالمپیک تورنتو به صورت آزمایشی معرفی شد. اولین مسابقات قهرمانی جهان در سال ۱۹۷۸ برگزار گردید و از پارالمپیک ۱۹۸۰ در آرنهم هلند، به طور رسمی وارد برنامه پارالمپیک شد. امروزه، فدراسیون بین‌المللی ورزش‌های نابینایان (IBSA) مسئولیت اداره این رشته را بر عهده دارد.

در ایران، فعالیت گلبال از سال ۱۳۵۹ شمسی آغاز شد و اولین مسابقات قهرمانی کشوری در همان سال برگزار گردید. اولین حضور بین‌المللی ایران در این رشته، در پارالمپیک ۱۹۸۸ سئول کره جنوبی بود. در حال حاضر، حدود ۵۶ تیم استانی و ۲۶ تیم باشگاهی در بخش‌های آقایان و بانوان در ایران فعال هستند، و تیم ملی ایران بارها در مسابقات پارالمپیک و پاراآسیایی مدال‌آور بوده است.

قوانین و نحوه بازی گلبال

گلبال در سالنی به ابعاد ۱۸ متر طول و ۹ متر عرض برگزار می‌شود. هر تیم شامل ۶ بازیکن است: ۳ بازیکن اصلی در زمین و ۳ بازیکن ذخیره. همه بازیکنان، حتی کسانی که کم‌بینا هستند، باید چشم‌بند (سایه‌چشم) بپوشند تا شرایط بازی برای همه برابر باشد. بازی به دو نیمه ۱۲ دقیقه‌ای تقسیم می‌شود (در برخی قوانین قدیمی‌تر، ۱۰ دقیقه‌ای)، با ۳ دقیقه استراحت بین نیمه‌ها. زمان کلی مسابقه ۲۴ دقیقه است.

نحوه امتیازگیری: بازیکنان توپ را با دست پرتاب یا غلت می‌دهند تا از خط دروازه حریف عبور کند. هر عبور موفق، یک گل محسوب می‌شود.
دفاع: تیم مدافع با شنیدن صدای زنگوله توپ، جهت آن را تشخیص داده و با بدن خود (بدون استفاده از دست برای ضربه زدن) توپ را مهار می‌کند. بازیکنان در منطقه خودی می‌مانند و نمی‌توانند وارد زمین حریف شوند.
قوانین خاص: سکوت کامل در سالن الزامی است تا بازیکنان صدای توپ را بشنوند. قبل از شروع هر نیمه، هشدارهای صوتی داده می‌شود. کلاس‌بندی بازیکنان بر اساس درجه نابینایی (B1: نابینای کامل، B2: کم‌بینا با دید محدود، B3: کم‌بینا با دید بیشتر) انجام می‌شود، اما همه با چشم‌بند بازی می‌کنند.
جریمه‌ها: مواردی مانند پرتاب بلند (توپ بیش از حد بالا برود)، تأخیر در پرتاب، یا نقض سکوت، منجر به پنالتی می‌شود.

این قوانین توسط IBSA تنظیم شده و در مسابقات بین‌المللی اعمال می‌گردد.

تجهیزات مورد نیاز گلبال

توپ: توپ گلبال ۱.۲۵ کیلوگرم وزن دارد، قطر آن حدود ۲۵ سانتی‌متر و محیط ۷۵ سانتی‌متر است. داخل توپ زنگوله‌هایی قرار دارد که هنگام حرکت صدا تولید می‌کند. توپ دارای ۸ سوراخ برای خروج صدا است.
چشم‌بند و چسب چشمی: برای ایجاد شرایط برابر، همه بازیکنان باید بینایی خود را کاملاً مسدود کنند.
زمین بازی: زمین با خطوط برجسته (برای لمس با دست) مشخص شده و دروازه‌ها کل عرض زمین (۹ متر) را پوشش می‌دهند.
لباس و تجهیزات ایمنی: بازیکنان از لباس‌های ورزشی استاندارد استفاده می‌کنند، اما گاهی پدهای محافظ برای زانو و آرنج به کار می‌رود.

مسابقات و رویدادهای مهم

گلبال در بازی‌های پارالمپیک تابستانی حضور دارد و مسابقات قهرمانی جهان هر چهار سال یک‌بار برگزار می‌شود. تیم‌های برتر جهان شامل ایران، ترکیه، برزیل و ایالات متحده هستند. در پارالمپیک، مسابقات جداگانه برای مردان و زنان برگزار می‌شود. ایران یکی از قدرت‌های این رشته است و مدال‌های طلا و نقره متعددی کسب کرده، مانند طلا در پارالمپیک ۲۰۱۶ ریو.
علاوه بر پارالمپیک، رویدادهایی مانند بازی‌های پاراآسیایی و مسابقات قهرمانی قاره‌ای وجود دارد. این ورزش به افراد نابینا کمک می‌کند تا مهارت‌های حسی خود را تقویت کنند و در جامعه ورزشی فعال باشند.